Temelinde fotoğraf makinelerin sensör boyutları ile ilgilidir. Dikdörtgen şeklinde olan sensörde bildiğimiz filmli makinelerin boyutu 36 x 24 mm şeklinde bir dikdörtgendir. Bu dikdörtgenin köşegen uzunluğu 43,3 mm dir. Hani ortaokul matematiğinden hatırlayınız hipotenüs hesabını:

c²=a²+b²

c²=36²+24²

c=43,3

Sensörün cinsine göre boyut değişmektedir. Full frame olarak anılan makinelerin crop factor’ü 1 dir. Canon’un EOS 5D’si, Nikon’un D3 ve D700′ü gibi FX formatlı makinelerdir. Yani onların sensör (görüntü algılayıcı) boyutları yukarıda belirttiğimiz şekilde 36×24 mm’dir.

En yaygın kullanılan Canon APS-C‘nin (Canon 400D, 40D gibi serileri) crop factor’u 1,62 dır. Nikon APS-C (Nikon D40, D90, D300 gibi DX formatlı serileri) ise 1,52‘dir.  Bunlar 1,6 ve 1,5 olarak düzleştirilerek söylenir. Hesabı tersten giderek şöyle yapabilirsiniz. Standart değerimiz 43,3 değerini 1,62‘ye böleceğiz ve Canon APS-C’nin sensör köşegen uzunluğunu bulacağız. Yani 26,7‘dir. Nikon için ise bu değer aynı hesapla 28,4 çıkacaktır. Canon APS-H vardır ki (EOS 1D serileri) bunların crop factor’u 1,26‘dır. Bunu da düz hesap 1,3 diye kullanırlar. Aynı hesabı buna da yapabilirsiniz.

Kompakt sınıfta, lensi değişmeyen makinelerde durum çok değişken oluyor. Onların sensör boyutları çok küçük olduğundan crop factor’leri 4-6 aralığındadır. Bununla ilgili wikipedia‘dan tabloyu okuyabilirsiniz.

Peki bu crop factor ne işe yarar?

Basit fotoğrafçılık düzeyinde eğer 50 mm olarak tabir ettiğiniz lensi 1,6 çarpanlı bir makineye takarsanız bu 80 mm olur. Örnek kolay olsun diye şöyle izah edeyim: 1 çarpanlı bir makine ile 36×24 cm boyutlarında bir tablonun tam kadrajlı bir fotoğrafını çektiğimizi düşünelim. Bunu da 50 cm öteden çektiğimizi varsayalım.

1,6 çarpanlı bir makine ile aynı fotoğrafı tam kadrajlı olarak çekmek için bulunulan noktadan 30 cm daha geriye gidip uzaklığı 80 cm yapmak lazım; eğer gidecek yerim yok der ve 50 cm. uzaktan çekerseniz tablonun tamamı olan 36×24 cm yerine ancak 22,2×14,8 cm’lik bir bölümünü çekebileceksiniz. Yani tabloyu çekememiş olacaksınız.

Peki bu her zaman olumsuz bir durum mudur? Elbette hayır, uzaktaki bir objeyi çekmek istediğinizde 1,6 çarpanlı makine, 1 çarpanlı makineye göre daha fazla yaklaşacaktır. Bunun harici teknik açıdan kimi olumsuzlukları da var ama bunlar yazı konumuz değildir.

Not: Bu yazı tamamen kendi bilgilerimi depreştirmek ve yazılı hale getirerek olayı daha iyi kavramak için yazılmıştır. Başkalarına da faydası olursa hoş olur.